به گزارش روابط عمومی اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان فارس، لیلا خادمیان؛ مسئول کتابخانه الفبا شیراز، کتاب مجموعه «ره‌نامه» را مرورنویسی کرد.

شناسنامه کتاب

نام اثر: مجموعه ره‌نامه

پدیدآور: بر پایه بیانات حضرت آیت‌الله سیدعلی حسینی خامنه‌ای

تدوین و گردآوری: معاونت پژوهش و آموزش موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی

ناشر: انتشارات انقلاب اسلامی

موضوع: اندیشه سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، تربیتی و تمدنی انقلاب اسلامی

ژانر: اندیشه‌ورزی دینی و معرفتی

زمان تقریبی مطالعه: بسته به جلد، بین ۵ تا ۸ ساعت

مقدمه و بافتار؛ چهل چراغ در یک جاده

بعضی کتاب‌ها را می‌خوانیم تا چیزی بدانیم؛ بعضی دیگر را تا راهی پیدا کنیم. «ره‌نامه» از جنس کتاب‌های دوم است. این مجموعه، پاسخ یک پرسش نیست؛ دعوتی است به یک سفر؛ سفری که از «منِ امروز» آغاز می‌شود و به «جامعه فردا» می‌رسد.

چهل دفتر این مجموعه را می‌توان چهل چراغ در یک جاده دانست. هر چراغ، بخشی از مسیر را روشن می‌کند؛ یکی از ایمان می‌گوید، دیگری از عدالت، آن یکی از جوان، خانواده، رسانه، هویت ملی، دشمن‌شناسی یا تمدن نوین اسلامی. شاید هر دفتر به تنهایی کامل به نظر برسد، اما حقیقت آن است که هیچ‌کدام مقصد نیستند؛ همه، نشانی یک راه‌اند.

ره‌نامه، برخلاف بسیاری از آثار گردآوری‌شده، تنها مجموعه‌ای از نقل‌قول‌ها نیست. تدوین‌کنندگان کوشیده‌اند سخنانی را که در سال‌های مختلف و در موقعیت‌های گوناگون بیان شده‌اند، چنان کنار هم بنشانند که مخاطب، نه با جمله‌هایی پراکنده، بلکه با معماری یک اندیشه روبه‌رو شود؛ اندیشه‌ای که از قرآن و عترت آغاز می‌شود، از مکتب امام خمینی(ره) عبور می‌کند و در افق گام دوم انقلاب، آینده را به تصویر می‌کشد.

ره‌نامه را نباید چهل کتاب مستقل دانست؛ این مجموعه بیشتر به منشوری می‌ماند که هر دفتر، یکی از وجوه اندیشه انقلاب اسلامی را بازمی‌تاباند و تنها در کنار دیگر دفترها، تصویر کامل آن آشکار می‌شود.

خلاصه محتوایی؛ از ساختن انسان تا ساختن تمدن

اگر بخواهیم ره‌نامه را در یک جمله خلاصه کنیم، باید گفت: روایتِ شکل‌گیری هویت و سلوک یک جوان مؤمن انقلابی در مواجهه با مسائل فردی، اجتماعی و تمدنی است. این مسیر، از درون آغاز می‌شود؛ از ایمان، توحید، نماز، معنویت، تفکر و خودسازی. سپس به خانواده، اخلاق، علم، کار، رسانه، آزادی، عدالت، هویت، مسئولیت اجتماعی و مبارزه با سلطه می‌رسد و در نهایت، چشم‌انداز بزرگ تمدن نوین اسلامی را پیش روی مخاطب می‌گذارد.

تدوین‌کنندگان، موضوعات را همچون حلقه‌های یک زنجیر کنار هم قرار داده‌اند؛ زنجیری که اگر حلقه‌ای از آن حذف شود، تصویر کامل شکل نمی‌گیرد. به همین دلیل، مطالعه ره‌نامه بیشتر شبیه بالا رفتن از پلکانی است که هر پله، افق وسیع‌تری را پیش چشم خواننده می‌گشاید.

تحلیل ساختاری و فرمی؛ معماری یک اندیشه

بزرگ‌ترین امتیاز «ره‌نامه» در معماری محتوا نهفته است. تدوین‌کنندگان، به جای آنکه صرفاً گزیده‌ای از بیانات را کنار یکدیگر قرار دهند، کوشیده‌اند منظومه‌ای منسجم از اندیشه انقلاب اسلامی را بازسازی کنند. جمله‌هایی که گاه سال‌ها و در موقعیت‌های متفاوت بیان شده‌اند، در این مجموعه چنان کنار هم نشسته‌اند که گویی از آغاز، اجزای یک متن واحد بوده‌اند. نتیجه، اثری است که خواننده را از پراکندگی موضوعات به انسجام فکری می‌رساند.

ویژگی شاخص دیگر، وفاداری به متن اصلی بیانات است. ره‌نامه به جای آنکه اندیشه را با تحلیل‌ها و برداشت‌های نویسندگان درآمیزد، تلاش کرده است تا حد امکان، سخن رهبر انقلاب را بی‌واسطه در اختیار مخاطب قرار دهد. این رویکرد، ضمن حفظ اصالت محتوا، اعتبار علمی مجموعه را افزایش داده و آن را به منبعی قابل اعتماد برای مطالعه و پژوهش تبدیل کرده است.

آغاز هر دفتر با آیات قرآن کریم، احادیث اهل‌بیت(ع) و فرازهایی از سخنان امام خمینی(ره)، صرفاً یک مقدمه نمادین نیست؛ بلکه نشان می‌دهد که اندیشه مطرح‌شده در این مجموعه، در امتداد دو میراث ماندگار اسلام، یعنی قرآن و عترت، و در تداوم مکتب بنیان‌گذار انقلاب اسلامی شکل گرفته است. از همین رو، ره‌نامه صرفاً مجموعه‌ای از چهل دفتر مستقل نیست؛ هر جلد، قطعه‌ای از یک پازل بزرگ است که تنها در کنار دیگر دفترها، تصویر کامل منظومه فکری انقلاب اسلامی را آشکار می‌کند.
 

مقایسه هم‌رده؛ در میان هم‌راهان اندیشه

در میان مجموعه‌های معرفتی و آموزشی، آثاری مانند «طرح ولایت»، «آشنایی با معارف اسلامی»، «معارف قرآن» و «درس‌هایی از قرآن» هر یک با رویکردی نظام‌مند، به تبیین مبانی اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی اسلام پرداخته‌اند و سال‌هاست به‌عنوان منابع آموزشی در محافل علمی و فرهنگی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

اما «ره‌نامه» بیش از آنکه یک مجموعه آموزشی باشد، یک منظومه فکری است.

اگر «طرح ولایت» بر بنیان‌های فلسفی و اعتقادی تمرکز دارد و «معارف قرآن» یا «درس‌هایی از قرآن» آموزه‌های دینی را با محوریت قرآن کریم تبیین می‌کنند، «ره‌نامه» با رویکردی موضوع‌محور، تلاش می‌کند نیازهای فکری و عملی مخاطب معاصر را در قالب چهل دفتر مستقل و درعین‌حال پیوسته پاسخ دهد.

وجه تمایز این مجموعه، پیوند میان مباحث اعتقادی، اخلاقی، فرهنگی، اجتماعی و تمدنی است. «ره‌نامه» مخاطب را از ایمان و خودسازی آغاز می‌کند و گام‌به‌گام به عرصه خانواده، رسانه، عدالت، هویت ملی، سبک زندگی، مسئولیت اجتماعی و تمدن نوین اسلامی می‌رساند. همین نگاه منظومه‌ای، آن را از یک مجموعه آموزشی صرف فراتر برده و به نقشه‌ای برای فهم و زیست اندیشه اسلامی در دنیای معاصر تبدیل کرده است.

کاربرد در ترویج خواندن و پرورش اندیشه؛ وقتی کتاب به گفت‌وگو تبدیل می‌شود

برای کتابداران و مروجان کتاب‌خوانی، ره‌نامه فقط چهل جلد کتاب نیست؛ چهل فرصت برای گفت‌وگو است.

هر دفتر می‌تواند آغاز یک حلقه مطالعاتی، یک نشست کتاب‌خوان، یک مناظره فکری یا یک کارگاه آموزشی باشد. از آنجا که هر جلد مستقل است، مخاطب می‌تواند مطالعه را از دغدغه خود آغاز کند؛ اما معمولاً پس از پایان یک دفتر، کنجکاوی او را به دفتر بعدی می‌کشاند. این شاید بزرگ‌ترین موفقیت ره‌نامه باشد؛ اینکه خواننده را به ادامه مسیر ترغیب می‌کند، نه به توقف.

جمع‌بندی؛ نقشه‌ای برای فردا

کتاب‌ها معمولا یا دانشی به ما می‌آموزند، یا خاطره‌ای برایمان می‌سازند؛ اما «ره‌نامه» مأموریتی فراتر از این دو دارد؛ می‌خواهد جهت بدهد. این مجموعه، چهل دفتر پراکنده نیست؛ چهل ایستگاه از یک مسیر واحد است که مخاطب را از «خودشناسی» به «جامعه‌سازی» و از «جامعه‌سازی» به افق «تمدن‌سازی» رهنمون می‌کند.

ارزش اصلی ره‌نامه در آن است که اندیشه را از لابه‌لای صدها سخنرانی و پیام بیرون می‌کشد و همچون قطعات یک منشور، کنار هم قرار می‌دهد تا تصویری روشن از منظومه فکری انقلاب اسلامی پدید آید. خواننده در پایان این مجموعه، تنها با انبوهی از مطالب روبه‌رو نیست؛ بلکه با نقشه‌ای مواجه است که نسبت میان ایمان، اخلاق، علم، عدالت، هویت، آزادی، مسئولیت و آینده را برای او معنا می‌کند.

شاید راز ماندگاری این مجموعه در نام آن نهفته باشد؛ «ره‌نامه» نه کتابی برای رسیدن به آخرین صفحه، بلکه نقشه‌ای برای ادامه راه است؛ راهی که مقصد آن، ساختن انسانی آگاه، مسئول و امیدوار و در نهایت، مشارکت در ساختن آینده‌ای شایسته برای جامعه اسلامی است.